Stolik niciak to niewielki, zabytkowy mebel pomocniczy do przechowywania nici, igieł, tkanin i innych przyborów do szycia. Najczęściej ustawiano go w salonach lub buduarach, gdzie służył do wykonywania robótek ręcznych. Nazwa pochodzi od nici przechowywanych w jego wnętrzu.
Czym jest stolik niciak?
Niciak nie był zwykłym stolikiem kawowym. Projektowano go jako podręczny organizer dla osoby zajmującej się szyciem, haftowaniem lub innymi robótkami ręcznymi. Mebel miał niewielkie rozmiary, dlatego można było łatwo przenosić go między pomieszczeniami i ustawić przy fotelu, pod ścianą albo w pobliżu okna.
Największą popularnością cieszył się w XIX wieku. Należał do wyposażenia kobiecych salonów i buduarów, a jego dekoracyjna forma świadczyła nie tylko o przeznaczeniu użytkowym, lecz także o zamożności właścicielki. Współczesne określenie „stolik niciak” odnosi się przede wszystkim do historycznego mebla antykwarycznego, choć późniejsze stoliki do szycia również bywają tak nazywane.
Jak rozpoznać niciak i jak jest zbudowany?
O funkcji mebla decydowało przede wszystkim jego wyposażone wnętrze. Niciak miał zwykle uchylny blat, pod którym znajdowały się schowki na drobne akcesoria. W zależności od egzemplarza mógł mieć także szufladę lub kilka przegródek. Charakterystyczne elementy konstrukcji to:
- Uchylny blat – po jego podniesieniu można było sięgnąć do wyposażenia stolika.
- Przegródki i schowki – służyły do oddzielnego przechowywania nici, igieł, nożyczek oraz kawałków tkanin.
- Poduszeczka na igły – często umieszczana wewnątrz, aby przybory były dostępne podczas pracy.
- Kompaktowa forma – niewielkie wymiary ułatwiały ustawienie i przenoszenie mebla.
Dolna część niciaka mogła wyglądać różnie. W meblach biedermeierowskich spotyka się proste, graniasto ukształtowane podpory lub formy przypominające lirę. W innych stylach stosowano nogi toczone, profilowane, rzeźbione albo konstrukcje wsparte na trójnogu. Wykorzystywano między innymi mahoń, orzech, jesion, brzozę i czereśnię, często ozdabiając powierzchnię fornirem.
Dlaczego niciaki są cenione jako antyki?
Niciaki szczególnie często wykonywano w stylu Biedermeier, którego oszczędna forma dobrze łączyła funkcję z dekoracyjnością. Meble tego typu pojawiały się także w stylach ludwikowskich i eklektycznych. Były częścią wyposażenia buduaru, czyli prywatnego pokoju przeznaczonego między innymi do odpoczynku, czytania i prac ręcznych.
Oryginalne egzemplarze z XIX wieku są dziś rzadkie, ponieważ delikatna konstrukcja i niewielkie elementy łatwo ulegały uszkodzeniom. Wiele zachowanych mebli ma braki, ślady napraw albo części wymienione podczas renowacji. Z tego powodu kompletny niciak z zachowanym wnętrzem, oryginalnym blatem i spójną konstrukcją może być poszukiwanym obiektem kolekcjonerskim. Nie każdy współczesny stolik do szycia jest jednak zabytkowym niciakiem – o jego wartości decydują między innymi wiek, styl, autentyczność i stan zachowania.