Kolor określany nazwą rośliny zwykle nawiązuje do jej najbardziej charakterystycznej barwy albo do barwnika pozyskiwanego z jej części. Klasycznym przykładem jest amarant – od nazwy rodzaju Amaranthus, czyli szarłatu. Odcień amarantu to różowoczerwona barwa z domieszką fioletu.
Dlaczego nazwy roślin stają się nazwami kolorów?
Ludzie od dawna porządkowali świat barw za pomocą przedmiotów i zjawisk dobrze im znanych. Rośliny szczególnie łatwo trafiały do tego języka, ponieważ ich kwiaty, owoce i liście mają wyraziste, powtarzalne kolory. Nazwa konkretnego gatunku mogła z czasem zacząć oznaczać nie tylko samą roślinę, lecz także charakterystyczny odcień.
W przypadku amarantu punktem wyjścia są intensywnie zabarwione kwiatostany szarłatu. Związek nie polega jednak na tym, że każdy kwiat tej rośliny ma identyczną barwę. Nazwa koloru utrwaliła się jako określenie odcienia zbliżonego do czerwieni przechodzącej w róż i fiolet.
Jak powstaje nazwa koloru od rośliny?
Źródłem skojarzenia może być pojedyncza część rośliny, jej ogólny wygląd albo barwnik wykorzystywany do farbowania. Barwnik roślinny to naturalna substancja nadająca kolor płatkom, liściom, owocom lub sokom. W kwiatach często odpowiadają za niego antocyjany, a w zielonych liściach chlorofil. Nazwa barwy nie zawsze oznacza jednak dokładny kolor uzyskany w procesie farbowania – czasem opisuje po prostu efekt wizualny kojarzony z rośliną.
Najczęstsze związki między nazwą botaniczną a kolorem można uporządkować w taki sposób:
| Roślina | Kolor | Źródło skojarzenia |
|---|---|---|
| Szarłat (Amaranthus) | Amarantowy | Kwiaty i kwiatostany |
| Oliwka | Oliwkowy | Owoce oraz liście |
| Lawenda | Lawendowy | Kwiaty |
| Wrzos | Wrzosowy | Kwiaty |
Do podobnych nazw należą także:
- oliwkowy – przygaszona zieleń z domieszką żółci lub szarości, kojarzona z owocami i liśćmi oliwki
- lawendowy – jasny fiolet inspirowany kwiatami lawendy
- wrzosowy – zgaszony odcień fioletu lub różu związany z kwitnącym wrzosem
- malachitowy – zieleń kojarzona przede wszystkim z minerałem, ale często opisywana w zestawieniu z roślinną intensywnością zieleni
Z czasem takie określenia odrywają się od pierwotnego obiektu. Mówiąc „lawendowy”, nie wskazujemy już wyłącznie na kwiat ani na jego naturalny barwnik. Używamy nazwy jako samodzielnego terminu opisującego kolor tkaniny, farby, wnętrza czy elementu graficznego.
Jak naturalne barwniki wpłynęły na nazwy kolorów?
Przed rozpowszechnieniem barwników syntetycznych paleta dostępnych kolorów zależała od tego, co można było wydobyć z roślin, minerałów i organizmów zwierzęcych. Płatki, liście, kora, owoce, korzenie i drewno wykorzystywano do barwienia tkanin. Uzyskany odcień zależał między innymi od części rośliny, sposobu ekstrakcji oraz rodzaju materiału.
To dawne barwiarstwo stworzyło trwałe połączenie między światem botaniki a językiem opisu barw. Nazwy takie jak amarantowy, oliwkowy, lawendowy czy wrzosowy zachowały ślad tej historii, nawet gdy współczesna farba lub tkanina powstaje z użyciem syntetycznych pigmentów. Roślina stała się więc nie tylko źródłem koloru, lecz także jego nazwą.
